DEVAK - Faaliyet Raporu 2025

DEVAK FAALİYET RAPORU 75 HAKAN ÖZDEN Boğaziçi Üniversitesi Endüstri Mühendisliği 270 Seferin Ardındaki Matematik Temmuz ayının başından bu yana hocamla birlikte otobüs çizelgelemesi üzerine matematiksel modelleme çalışmaları yürütüyoruz. En temel hâliyle bu problem; hangi otobüsün, hangi rotada, hangi seferi ve hangi şoförle gerçekleştireceğinin en verimli şekilde planlanması olarak açıklanabilir. İlk bakışta oldukça basit bir planlama problemi gibi görünse de hat ve sefer sayısı arttıkça olası kombinasyonların sayısı da çok hızlı bir şekilde artıyor. Bu durum, belirli bir ölçekten sonra çizelgelemenin manuel yöntemlerle verimli biçimde yapılmasını neredeyse imkânsız hâle getiriyor. Tam da bu noktada matematiksel modelleme ve optimizasyon yöntemleri devreye giriyor. Bu tür çalışmaların beni en çok etkileyen tarafı, model üzerinde elde edilen küçük yüzdelik iyileştirmelerin gerçek hayatta çok büyük sonuçlar yaratabilmesi . İstanbul gibi on binlerce otobüsün hizmet verdiği büyük bir ulaşım sisteminde yalnızca yüzde 1 düzeyindeki bir verimlilik artışı bile çok sayıda aracın ve önemli miktarda kaynağın daha etkin kullanılabilmesi anlamına gelebiliyor. Bu da matematiksel optimizasyonun gerçek hayattaki etkisini oldukça somut bir şekilde ortaya koyuyor. Şu anda 6 hat ve 270 seferden oluşan bir program üzerinde çözüm üretmeye çalışıyorum. Çalışmamda farklı matematiksel modelleme yöntemlerini karşılaştırırken, yalnızca teorik olarak en iyi sonucu elde etmeye değil, modelin gerçek hayatta uygulanabilir olmasına da odaklanıyorum. Bu nedenle şoförlerin maksimum çalışma süreleri, minimum dinlenme süreleri ve benzeri operasyonel kuralların matematiksel modele doğru şekilde aktarılması çalışmanın önemli bir bölümünü oluşturuyor. Böylece matematiksel açıdan verimli olduğu kadar gerçek çalışma koşullarına da uyum sağlayabilecek bir çizelgeleme modeli geliştirmeyi hedefliyorum. Bu araştırma, üniversitede öğrendiğim matematiksel modelleme ve optimizasyon yöntemlerinin gerçek hayatta karşılığı olan büyük ölçekli bir probleme nasıl uygulanabileceğini görmem açısından oldukça öğretici oldu. Aynı zamanda küçük bir matematiksel iyileştirmenin bile büyük sistemlerde ne kadar önemli sonuçlar yaratabileceğini görmek, çalışmaya olan ilgimi daha da artırdı. Şu ana kadar benim için hem keyifli hem de öğretici geçen bu araştırmayı, tatmin edici ve uygulanabilir sonuçlara ulaşana kadar geliştirmeye devam etmeyi hedefliyorum.